مقدمه ای بر صنعت سد سازی در ایران

نوشته شده توسط محسن سورگی   

مقدمه ای بر صنعت سد سازی در ایران

مقدمه ذیل برگرفته از مقاله آقای مهندس بیطرف، در کتاب سدهای ایران، چاپکمیته ملی سدهای بزرگ است

کشور ایران با وسعت 000/684/1کیلومتر مربع یکی از فلات‏های پهناور آسیاست حدود جنوبی آن خلیج فارس و دریای عمان،حدشمالی دریای خزر، حدغربی آن کوههای زاگرس و حوزه اروند رود است که در شرق بهکوههای پامیر محدود می باشد.

میانگین بارندگی سالانه کشورآن حدود 250 میلیمتر است که کمتر از میانگین بارندگی آسیا و حدود یک سوم میانگینجهانی می باشد. تنوع اقلیمی، شرایط توپوگرافی و جغرافیایی، توزیع ناموزون مکانی وزمانی جریانهای سطحی در انطباق با نیازهای آبی و تغییرات شدید بین سالی از ویژگیهایهیدورلیکی بخش وسیعی از کشور محسوب می شود. از اینرو اصول مهندسی آبیاری ازروزگاران پیشین موردتوجه ایرانیان قرار داشته، تا جائی که به آن هنر آبیاری اطلاقمی‏نموده‏اند. عظمت و اهمیت آبیاری در معتقدات مذهبی، آداب و رسوم و سنتهای ایرانجای والایی داشته است. آب در سرودهای مذهبی زرتشت بسیار آمده است و خدای نگهبان آبرا آناهیتا می نامیدند.

در دین مقدس اسلام نیز آبدارای حریم مقدس و محترمی است تا جایی که هرگونه آلوده کردن آن امری ناشایست بهحساب می آید. ایرانیان در صنعت سدسازی سابقه بسیار طولانی دارند یکی از قدیمی ترینسدهای قوسی جهان بنام سد کبار مشهور است که طول تاج آن 55 متر، ارتفاع 26 متر و فقط 5 متر ضخامت دارد و شعاع قوس آن 38 متر می‏باشد که نشان دهنده توان اجرائی گذشتگاندر ساخت سد قوسی است. سدهای جدید بتنی ساوه، سدخاکی درودزن در فارس ، امروزه در محلسابق سدهای قدیمی ساخته شده اند.

در دشتهای پهناور و خشک ایران، قنات تنها وسیله کشت و کار و کشاورزی و آبادانی و بوجود آمدن آبادیها، روستاها وولایات و شهرها و اقتصاد پویای کشاورزی و نهایتاً تکوین تمدن‏های بزرگ این مرز وبوم بوده است، بعبارتی تنها وسیله أی که زندگی را از اعماق سیاهی های خاک بیرون میکشید و به پهنه های گسترده دشتهای تشنه و تکیده ارزانی می داشت. ایجاد چنین شاهکارساختمانی ، یا حفاری در اعماق زمین و ایجاد گالریهای تا ده برابر طول خط استوا، باهدف مقدس تامین آب، و رفع نیازهای اولیه ، و از همه مهمتر با نیت اعتلاء سطح زندگیمردم صورت می‏گرفته است. برنامه های عمرانی گوناگونی که باهدف توسعه اقتصادیاجتماعی کشور ، تاکنون تدوین گردیده است، به طور اصولی جملگی دارای زیربنای متکی بهتوسعه منابع آب بوده اند. از این رو توسعه بهره برداری از منابع مختلف آب در اولویتنخست برنامه های مذکور قرار داشته و تامین آب عاملی برای دستیابی به آرمانهای رشدگردیده ، رشدی که فقر زدائی ، قطع وابستگی ، ایجاد عدالت اجتماعی، رفاه و سرافرازیرا به ارمغان داشته است.توسعه کشاورزی در ایران به عنوان یکی از اهرمهای پیشرفتاقتصادی همراه با عوامل مهمی چون افزایش جمعیت ، بالاتر رفتن سطح بهداشت ، محدودیتمنابع آب شیرین ، برداشت بیش از حد از آبهای زیرزمینی و سرانجام هجومجبهه‏های آبشور به شیرین، احداث سدهای مخزنی را در اولویت کارهای عمرانی قرارمی‏دهد.

صنعت سدسازی با شیوه های مدرنبه ویژه سدهای با مقیاس بزرگ در حدود سه دهه قبل در ایران آغاز گردیده است. مطالعهو طراحی سدهای مخزنی بزرگ از حدود سالهای 1327 شروع و احداث این سدها از اواخر دهه 1330 صورت عملی به خود گرفت.


با وقوع انقلاب اسلامی ایرانصنعت سدسازی در کشور وارد مرحله جدیدی گردیده و صنعت آب کشور ایجاد خودکفائی در اینزمینه را هدف بزرگ و متعالی خود قرار داده است. با فراهم شدن زمینه های مختلف وباشروع برنامه اول (سال 1368) توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور، بر اساس ظرفیت سازی کهدر کلیه ابعاد مورد نیاز این صنعت انجام گرفت، گامهای اساسی عظیم و شجاعانه أیبرداشته شد. مهار آبهای سطحی و توسعه بهره برداری از منابعی که بدون مصرف از دست میروند و به طور بارز در سرلوحه برنامه های توسعه اقتصادی اجتماعی کشور قرار گرفت. باعنایت به اهمیت خاص کنترل هرچه بیشتر آبهای سطحی و ضرورت بهره گیری مدبرانه از آنچهتاکنون از دست رفته بود تلاشهای گسترده أی از سوی وزارت نیرو صورت گرفت تا جائی کهآمار سدهای احداث شده طی دو دهه پس از پیروزی انقلاب از 13 سد به 60 سد افزایشیافت. در حال حاضر، در برنامه تامین آب کشور 70 سد مهم و 48 شبکه آبیاری زهکشی دردست اجرا قرار دارد که نمایانگر توان بالای مهندسی در کشور ایران است ، با این تحولشگرف هم اکنون صنعت سدسازی کشور به مرحله خودکفائی رسیده است و کلیه مراحل مطالعهطراحی ، نظارت، ساخت، مدیریت و بهره برداری از سدهای مخزنی به دست توانای مهندسینکشور صورت می گیرد.

دانش و تجربیات حاصله از روند اجرائی طرحها، دستیابی با استانداردهای علمی، خودباوری و اتکاء به نفس کارشناسان ایرانی و اتخاذ استراتژی های مناسب، در این امر مهم بی اثر نبوده است.

Borehole Inclinometer

Convergence Meter

MultiPoint Borehole Extensometer

3D Jointmeter

Pressure Cell

Casagranda Pizometer

Liquid level indicator

Liquid level indicator PR

Liquid level indicator DG

Centeral readout system

Load Cell

Electric Piezometer

/ 0 نظر / 7 بازدید